Last updated: 2026-08-09
IT, şəbəkə və təhlükəsizlik sahəsinin əsas anlayışlarının Azərbaycan dilində izahı: OSI modeli, protokollar, CIA üçlüyü, autentifikasiya və hücum növləri. Sahəyə yeni başlayanlar və terminologiyanı möhkəmlətmək istəyənlər üçündür.
<aside> <img src="/icons/info-alternate_gray.svg" alt="/icons/info-alternate_gray.svg" width="40px" /> Sürətli axtarış üçün ayrıca cədvəl: 15. Lüğət (Glossary)
</aside>
Bu bölmə bütün texniki terminləri Azərbaycan dilində izahıyla birlikdə əhatə edir.
| Termin | İzahat |
|---|---|
| CPU | Mərkəzi prosessor — kompüterin "beyni" |
| RAM | Müvəqqəti yaddaş — işləyən proqramlar üçün |
| HDD/SSD | Daimi yaddaş — fayllar burada saxlanır |
| NIC | Şəbəkə interfeys kartı — internetə qoşulma üçün |
| GPU | Qrafik prosessor |
| Motherboard | Ana plata — bütün komponentləri birləşdirir |
| Termin | İzahat |
|---|---|
| NFC | Yaxın sahə kommunikasiyası (tap-to-pay) |
| WiFi | Simsiz şəbəkə |
| Bluetooth | Qısa məsafəli simsiz |
| Infrared | İnfraqırmızı işıq ilə məlumat ötürme |
| Qat # | Ad | Nə Edir |
|---|---|---|
| 7 | Application | İstifadəçi interfeysi (HTTP, FTP) |
| 6 | Presentation | Şifrələmə, format çevirmə |
| 5 | Session | Bağlantı idarəsi |
| 4 | Transport | Məlumat ötürmə (TCP/UDP) |
| 3 | Network | Marşrutlaşdırma (IP) |
| 2 | Data Link | MAC ünvanı, çərçivə |
| 1 | Physical | Fiziki kabel, siqnal |
| Protokol | Port | İzahat |
|---|---|---|
| HTTP | 80 | Web saytları |
| HTTPS | 443 | Şifrəli web |
| FTP | 21 | Fayl ötürme |
| SFTP | 22 | Şifrəli fayl ötürme |
| SSH | 22 | Uzaqdan terminal |
| RDP | 3389 | Uzaqdan masa üstü |
| DNS | 53 | Domen adı çözme |
| DHCP | 67/68 | Avtomatik IP vermə |
| SMTP | 25 | Email göndərmə |
| POP3 | 110 | Email alma |
| IMAP | 143 | Email sincronizasiya |
| Telnet | 23 | Köhnə, şifresiz terminal |
| SNMP | 161 | Şəbəkə idarəsi |
| LDAP | 389 | Qovluq xidmətləri |
| Kerberos | 88 | Autentifikasiya |